English
中文 (中国)
日本語
Khái niệm doanh nghiệp đổi mới sáng tạo lần đầu tiên được chính thức ghi nhận trong hệ thống văn bản quy phạm pháp luật tại Nghị quyết số 226/2025/QH15 của Quốc hội. Đây là dấu mốc quan trọng, phản ánh nỗ lực cụ thể hóa và thể chế hóa sâu sắc các chủ trương lớn của Đảng về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.
Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 và cạnh tranh toàn cầu ngày càng khốc liệt, việc xây dựng khung thể chế hỗ trợ phù hợp không chỉ giúp doanh nghiệp vượt qua thách thức mà còn tạo động lực mạnh mẽ để nâng cao năng suất lao động, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững dựa trên tri thức và công nghệ. Bài viết tập trung phân tích khung thể chế được xây dựng trong Nghị quyết 226/2025/QH15, làm rõ bối cảnh, nội dung chính, vai trò, thách thức cũng như các kiến nghị nhằm hoàn thiện hơn nữa chính sách này.
Bối cảnh hình thành các chính sách hỗ trợ đổi mới sáng tạo
Những năm gần đây, Đảng ta đã nhận thức rõ ràng và đưa ra nhiều chủ trương quan trọng, trong đó thể chế được xác định là yếu tố then chốt, có tính quyết định đối với sự phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Theo Nghị quyết 57-NQ/TW ngày 22 tháng 12 năm 2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, thể chế cùng với nhân lực, hạ tầng, dữ liệu và công nghệ chiến lược được coi là những nội dung trọng tâm cốt lõi.
Trong đó, thể chế được nhấn mạnh là điều kiện tiên quyết, cần phải hoàn thiện và đi trước một bước so với các yếu tố khác. Quan điểm này xuất phát từ thực tiễn rằng dù nguồn lực con người dồi dào hay hạ tầng được đầu tư mạnh mẽ đến đâu, nếu khung pháp lý còn chồng chéo, thiếu đồng bộ và chưa tạo môi trường thuận lợi thì các nỗ lực đổi mới sáng tạo vẫn khó có thể bứt phá.
Tiếp nối tinh thần đó, Nghị quyết 66-NQ/TW ngày 30 tháng 4 năm 2025 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đã chỉ đạo tập trung xây dựng hệ thống pháp luật chuyên ngành về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Nghị quyết đặc biệt nhấn mạnh nhu cầu tạo hành lang pháp lý kịp thời, linh hoạt và phù hợp cho các vấn đề mới nổi, phi truyền thống như trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số toàn diện, chuyển đổi xanh, khai thác giá trị dữ liệu lớn, tài sản mã hóa và các mô hình kinh tế số. Đây là yêu cầu cấp thiết vì pháp luật nếu không theo kịp tốc độ phát triển của công nghệ sẽ trở thành rào cản thay vì trở thành động lực thúc đẩy sáng tạo và ứng dụng.
Song song với đó, Nghị quyết 68-NQ/TW ngày 04 tháng 5 năm 2025 về tiếp tục phát triển kinh tế tư nhân trong giai đoạn mới đã thẳng thắn chỉ ra những hạn chế thực tiễn. Theo đó, những vướng mắc, bất cập về thể chế và pháp luật vẫn là một trong những nguyên nhân chính khiến khu vực kinh tế tư nhân chưa thể phát huy hết tiềm năng, chưa bứt phá về quy mô, năng lực cạnh tranh và chưa thực sự trở thành động lực quan trọng của nền kinh tế quốc gia.
Để khắc phục tình trạng này, Nghị quyết đề xuất nhiều giải pháp mạnh mẽ, nổi bật trong đó là việc ban hành khung pháp lý thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với công nghệ mới, sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh sáng tạo. Đồng thời, cần tạo môi trường thuận lợi để doanh nghiệp tư nhân tham gia sâu rộng vào nghiên cứu, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, công nghệ chuỗi khối, dữ liệu lớn, thương mại điện tử, công nghệ tài chính và y tế thông minh.
Doanh nghiệp đầu tư nước ngoài tại Việt Nam nên xem xét liên hệ công ty luật ASL LAW để nhận được Tư vấn luật tại Việt Nam phù hợp với nhu cầu thực tiễn của mình.
Chính trong bối cảnh chính sách đồng bộ và cấp thiết đó, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 226/2025/QH15 ngày 27 tháng 6 năm 2025 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù nhằm phát triển thành phố Hải Phòng. Văn bản này chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 7 năm 2025. Là một nghị quyết thí điểm, văn bản không chỉ dành riêng cho Hải Phòng mà còn mang giá trị thử nghiệm, làm cơ sở thực tiễn để tổng kết, đánh giá và nhân rộng trên phạm vi cả nước trong thời gian tới.
Một trong những nội dung được chú trọng hàng đầu của Nghị quyết là hỗ trợ phát triển doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo và doanh nghiệp đổi mới sáng tạo. Việc thể chế hóa kịp thời các định hướng của Đảng thông qua nghị quyết cụ thể này thể hiện quyết tâm mạnh mẽ của Nhà nước trong việc chuyển hóa chủ trương thành hành động thực tiễn, tạo bước đột phá trong môi trường kinh doanh sáng tạo tại Việt Nam.
Đặc điểm và định nghĩa pháp lý của doanh nghiệp đổi mới sáng tạo
Tại Khoản 2 Điều 3 của Nghị quyết 226/2025/QH15, khái niệm doanh nghiệp đổi mới sáng tạo được định nghĩa một cách rõ ràng và toàn diện: đây là doanh nghiệp thực hiện cải tiến sản phẩm, dịch vụ, mô hình kinh doanh hoặc quy trình quản lý trên cơ sở ứng dụng đổi mới công nghệ và sáng tạo tri thức, nhằm nâng cao hiệu suất hoạt động, giá trị gia tăng, hiệu quả kinh tế – xã hội cũng như chất lượng cuộc sống của người dân. Định nghĩa này không chỉ mang tính kỹ thuật mà còn thể hiện tư duy phát triển bền vững, hài hòa giữa lợi ích kinh tế và trách nhiệm xã hội.
So với doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo – vốn thường gắn liền với các startup mới thành lập, có tiềm năng tăng trưởng nhanh nhưng quy mô còn khiêm tốn – thì doanh nghiệp đổi mới sáng tạo có phạm vi bao quát rộng lớn hơn nhiều. Nhóm doanh nghiệp này bao gồm cả những doanh nghiệp đã trưởng thành, có nền tảng sản xuất kinh doanh vững chắc, hệ thống quản trị bài bản nhưng vẫn không ngừng cải tiến, đổi mới để tạo ra giá trị mới. Đặc điểm nổi bật là họ thường có nguồn lực ổn định, khả năng chịu rủi ro cao hơn và đóng vai trò trụ cột quan trọng trong chuỗi giá trị ngành nghề. Nhờ đó, họ góp phần quan trọng vào việc nâng cao năng suất lao động quốc gia, thúc đẩy chuyển đổi số sâu rộng và xây dựng nền kinh tế tri thức hiện đại tại Việt Nam.
Việc lần đầu tiên định danh pháp lý rõ ràng cho khái niệm này trong một văn bản quy phạm pháp luật có ý nghĩa hết sức quan trọng. Trước đây, khái niệm doanh nghiệp đổi mới sáng tạo chủ yếu xuất hiện trong các văn bản định hướng chính sách hoặc các nghiên cứu chuyên ngành. Nay, với quy định cụ thể trong Nghị quyết của Quốc hội, khái niệm đã trở thành cơ sở pháp lý thống nhất, làm nền tảng để các cơ quan quản lý nhà nước thiết kế, triển khai và giám sát các chính sách hỗ trợ một cách chính xác, minh bạch.
Đồng thời, định danh pháp lý cũng giúp phân biệt rõ ràng đối tượng được hưởng ưu đãi, tránh tình trạng áp dụng mơ hồ hoặc chồng chéo giữa các loại hình doanh nghiệp khác nhau. Nhờ đó, nguồn lực nhà nước được ưu tiên tập trung hơn vào những doanh nghiệp thực sự có đóng góp thiết thực cho công cuộc đổi mới sáng tạo quốc gia.
Các cơ chế hỗ trợ cụ thể theo Nghị quyết 226/2025/QH15
Nghị quyết 226/2025/QH15 đã xây dựng hệ thống cơ chế hỗ trợ khá toàn diện và đồng bộ, tập trung vào nhiều khía cạnh từ tài chính, thuế, hạ tầng đến môi trường thử nghiệm. Về ưu đãi thuế, doanh nghiệp đổi mới sáng tạo được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong thời hạn năm năm kể từ khi phát sinh thu nhập phải nộp đối với phần thu nhập từ hoạt động đổi mới sáng tạo. Ngoài ra, các cá nhân và tổ chức đầu tư tại Việt Nam vào doanh nghiệp loại này cũng được miễn thuế thu nhập cá nhân và thuế thu nhập doanh nghiệp trong năm năm đối với khoản thu nhập từ chuyển nhượng vốn góp hoặc quyền góp vốn.
Đặc biệt, chuyên gia, nhà khoa học và các cá nhân có trình độ cao làm việc tại doanh nghiệp được miễn thuế thu nhập cá nhân trong năm năm đầu đối với thu nhập từ tiền lương và tiền công. Những chính sách thuế này góp phần giảm đáng kể gánh nặng tài chính, khuyến khích doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư dài hạn vào nghiên cứu và phát triển – lĩnh vực thường đòi hỏi chi phí lớn và thời gian thu hồi vốn kéo dài.
Về hỗ trợ tài chính trực tiếp, doanh nghiệp được nhận hỗ trợ không hoàn lại từ ngân sách thành phố Hải Phòng cho các chi phí liên quan đến ươm tạo và phát triển dự án đổi mới sáng tạo, bao gồm chi phí tổ chức tuyển chọn dự án, thuê chuyên gia, tiền công lao động trực tiếp, dịch vụ tư vấn hỗ trợ đổi mới và sử dụng cơ sở hạ tầng kỹ thuật, khu làm việc chung.
Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, gói hỗ trợ được mở rộng đáng kể với các nội dung như tư vấn sở hữu trí tuệ, hỗ trợ xây dựng và áp dụng tiêu chuẩn quy chuẩn kỹ thuật, thử nghiệm và hoàn thiện sản phẩm, tìm kiếm chuyển giao công nghệ phù hợp cũng như đào tạo, huấn luyện nhân lực chuyên sâu. Đây là những hỗ trợ rất thiết thực, giúp giảm chi phí đầu vào và tạo điều kiện để doanh nghiệp tập trung nguồn lực vào hoạt động cốt lõi là sáng tạo.
Ngoài ra, Nghị quyết cũng cho phép doanh nghiệp đổi mới sáng tạo được thuê trực tiếp các kết cấu hạ tầng khoa học và công nghệ mà không phải thực hiện đấu giá. Cơ chế này giúp rút ngắn đáng kể thời gian triển khai dự án, giảm chi phí hành chính và tạo thuận lợi để doanh nghiệp nhanh chóng tiếp cận phòng thí nghiệm, trung tâm thử nghiệm hiện đại.
Đặc biệt, đối với doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực trọng điểm như vi mạch bán dẫn, trí tuệ nhân tạo hoặc đặt tại Khu Thương mại tự do, Nghị quyết dành thêm nhiều ưu đãi vượt trội. Các nội dung này bao gồm hỗ trợ đào tạo nhân lực chất lượng cao, thu hút chuyên gia quốc tế, đầu tư xây dựng phòng thí nghiệm và trung tâm nghiên cứu; áp dụng cơ chế sandbox thử nghiệm có kiểm soát với mức độ miễn trừ pháp lý và hỗ trợ rủi ro phù hợp; ưu đãi mạnh về đất đai, thuế thu nhập doanh nghiệp và thủ tục hành chính cho dự án công nghệ cao; thành lập Quỹ đầu tư mạo hiểm của thành phố để hỗ trợ vốn và thúc đẩy thương mại hóa sản phẩm khoa học công nghệ.
Tại Khu Thương mại tự do, doanh nghiệp còn được hưởng thêm các chính sách hấp dẫn như miễn toàn bộ tiền thuê đất và mặt nước (trừ một số dự án đặc thù), áp dụng thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp 10% trong thời hạn 15 đến 30 năm, giảm 50% thuế thu nhập cá nhân cho nhân lực chất lượng cao, hạch toán chi phí nghiên cứu phát triển gấp đôi và nhiều ưu đãi về thủ tục xuất nhập khẩu, thương mại, tài chính tương đương với khu phi thuế quan. Hệ thống cơ chế này tạo nên sức hút mạnh mẽ, khuyến khích dòng vốn và công nghệ chất lượng cao vào Hải Phòng và lan tỏa ra cả nước.
Vai trò và ý nghĩa của khung thể chế mới
Khung thể chế được xây dựng trong Nghị quyết 226/2025/QH15 mang nhiều ý nghĩa sâu sắc và vai trò quan trọng đối với sự phát triển của doanh nghiệp đổi mới sáng tạo. Trước hết, việc định danh pháp lý rõ ràng đã chính thức hóa khái niệm, chuyển đổi từ các định hướng chính sách mang tính định hướng sang cơ sở pháp lý ràng buộc, thống nhất trên toàn quốc. Điều này tạo nền tảng vững chắc để các cơ quan nhà nước thiết kế, triển khai và giám sát chính sách một cách hiệu quả, minh bạch.
Thứ hai, các cơ chế ưu đãi về thuế và hỗ trợ tài chính trực tiếp giúp giảm đáng kể rủi ro tài chính, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư tại Việt Nam mạnh tay hơn vào hoạt động nghiên cứu phát triển và thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao từ trong và ngoài nước. Thứ ba, cơ chế hỗ trợ hạ tầng kết hợp với sandbox tạo ra môi trường thử nghiệm an toàn, khuyến khích tinh thần dám nghĩ dám làm, dám chấp nhận rủi ro – yếu tố then chốt của văn hóa đổi mới sáng tạo.
Thứ tư, cơ chế liên thông chính sách giữa hỗ trợ chung cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo với các ưu đãi đặc thù theo lĩnh vực và khu vực đã tạo nên hiệu ứng cộng hưởng mạnh mẽ, tối ưu hóa nguồn lực và tăng sức hút đầu tư. Cuối cùng, vai trò thí điểm của thành phố Hải Phòng rất quan trọng. Với tư cách là “phòng thí nghiệm chính sách” sống động, thành công hoặc hạn chế của các cơ chế tại đây sẽ cung cấp cơ sở thực tiễn quý báu để hoàn thiện và nhân rộng mô hình trên phạm vi toàn quốc trong tương lai gần. Tổng thể, khung thể chế mới không chỉ hỗ trợ trực tiếp cho doanh nghiệp mà còn góp phần định hình một môi trường kinh doanh hiện đại, linh hoạt và cạnh tranh hơn tại Việt Nam.
Thách thức, kiến nghị và kết luận
Mặc dù đánh dấu bước tiến quan trọng, khung thể chế trong Nghị quyết 226/2025/QH15 vẫn tồn tại một số thách thức cần khắc phục. Điểm hạn chế nổi bật nhất là định nghĩa về doanh nghiệp đổi mới sáng tạo vẫn còn mang tính khái quát cao, chưa gắn kèm với bộ tiêu chí định lượng cụ thể, chi tiết. Sự thiếu hụt này có thể dẫn đến tình trạng thiếu thống nhất trong áp dụng chính sách giữa các cơ quan quản lý, tăng nguy cơ trục lợi chính sách từ một số doanh nghiệp không đủ điều kiện thực chất, đồng thời gây khó khăn trong việc đánh giá hiệu quả chính sách và xây dựng cơ sở khoa học cho việc nhân rộng sau giai đoạn thí điểm.
Để khắc phục những hạn chế trên, cần sớm xây dựng và ban hành bộ tiêu chí định lượng minh bạch, khách quan và khả thi. Bộ tiêu chí có thể bao gồm các chỉ số cụ thể như tỷ lệ chi đầu tư cho nghiên cứu phát triển tối thiểu so với doanh thu hàng năm, số lượng bằng sáng chế, giải pháp hữu ích hoặc kết quả nghiên cứu được thương mại hóa thành công trong khoảng thời gian nhất định, mức giá trị gia tăng rõ rệt của sản phẩm mới hoặc cải tiến, cũng như tốc độ tăng trưởng doanh thu và thị phần nhờ hoạt động đổi mới sáng tạo. Việc áp dụng bộ tiêu chí này sẽ giúp xác định đối tượng một cách công bằng, giảm thiểu rủi ro lạm dụng và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực nhà nước.
Tóm lại, Nghị quyết 226/2025/QH15 đại diện cho bước tiến quan trọng trong công cuộc thể chế hóa các chủ trương của Đảng về khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Với hệ thống cơ chế hỗ trợ toàn diện về thuế má, vốn đầu tư, hạ tầng, nhân lực, đất đai cùng môi trường thử nghiệm linh hoạt, khung thể chế này không chỉ tạo động lực trực tiếp cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo mà còn góp phần xây dựng một môi trường pháp lý tiên phong, minh bạch và thích ứng nhanh với thời đại số.
Việc tiếp tục hoàn thiện bộ tiêu chí định lượng và tổng kết kinh nghiệm thí điểm tại Hải Phòng sẽ giúp chính sách phát huy tối đa hiệu quả thực tiễn. Trong chiến lược phát triển đất nước lâu dài, doanh nghiệp đổi mới sáng tạo chính là đầu kéo quan trọng của nền kinh tế tri thức. Do đó, đầu tư hoàn thiện khung thể chế hỗ trợ nhóm doanh nghiệp này không chỉ là giải pháp chính sách ngắn hạn mà còn là chiến lược then chốt, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và đảm bảo sự phát triển bền vững của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng.
ASL Law là công ty luật độc lập và cung cấp đầy đủ dịch vụ được tín nhiệm cao của Việt Nam gồm các luật sư giàu kinh nghiệm và tài năng. ASL Law được Legal500, Asia Law, WTR và Asia Business Law Journal xếp hạng là Công ty Luật hàng đầu tại Việt Nam. Có trụ sở tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, mục đích chính của ASL LAW là cung cấp lời tư vấn và giải pháp lý thiết thực, hiệu quả và hợp pháp nhất cho khách hàng trong nước và quốc tế. Nếu cần sự trợ giúp, Quý khách hàng có thể gửi email liên hệ tới [email protected].
Liên hệ với công ty Luật ASL LAW để được hướng dẫn về Luật doanh nghiệp.
BÀI VIẾT HỮU ÍCH LIÊN QUAN
