English
中文 (中国)
日本語
Hệ thống AI hoạt động chủ yếu dựa vào dữ liệu (data). Chính vì vậy, việc truy cập dữ liệu và sử dụng dữ liệu để thiết lập hệ thống AI có thể gây ra các vấn đề về sở hữu trí tuệ khi các dữ liệu liên quan được bảo vệ bởi quyền tác giả và quyền liên quan. Theo đó, Trí tuệ nhân tạo (AI) và Máy học (ML) không chỉ dành cho các Doanh nghiệp lớn mà nó là vấn đề mà tất cả các doanh nghiệp sẽ phải đối mặt trong tương lai gần.
Trong khoa học máy tính, trí tuệ nhân tạo hay AI là trí thông minh do máy móc thể hiện, trái ngược với trí thông minh tự nhiên của con người. Thông thường, thuật ngữ “trí tuệ nhân tạo” thường được sử dụng để mô tả các máy móc (hoặc máy tính) có khả năng bắt chước các chức năng “nhận thức” mà con người thường liên kết với tâm trí như “học tập” và “giải quyết vấn đề”.
Trong thế kỷ 21, các kỹ thuật liên quan đến AI ngày càng được phát triển rạng rỡ hơn bao giờ hết, tiến bộ đồng thời về sức mạnh máy tính, dữ liệu lớn và hiểu biết lý thuyết. Kỹ thuật AI đã trở thành một phần thiết yếu của ngành công nghệ giúp giải quyết nhiều vấn đề thách thức trong nghiên cứu máy học, kỹ thuật phần mềm và hoạt động.
Trí tuệ nhân tạo (AI) đã được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau như lao động, chăm sóc sức khỏe, an ninh, giao thông, tiếp thị,… Tuy nhiên, trong xã hội ngày nay đang có một quan niệm sai lầm cực kì nghiêm trọng về AI. Đó chính là việc hầu hết các doanh nghiệp ngày nay đều nghĩ rằng công nghệ AI và công nghệ máy học (ML) được coi là chỉ phù hợp với các tập đoàn, doanh nghiệp lớn mà không có tính ứng dụng cao đối với các doanh nghiệp nhỏ hoặc công ty khởi nghiệp vì các rủi ro bảo mật và chi phí vận hành cao.
Tuy nhiên, thực tế là với sự tiến bộ của công nghệ trong thời đại công nghiệp 4.0 hiện nay, cùng với chi phí giảm dần của công nghệ này, việc áp dụng AI và ML cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ giờ đây đang dần trở thành hiện thực. Cho dù ở dạng trợ lý ảo, chatbot hay robot tự động, AI đều đang mang lại cho các doanh nghiệp lợi thế to lớn bằng cách cải thiện năng suất và hiệu quả, chất lượng bán hàng và thậm chí cả nguồn nhân lực,…
Cụ thể, AI giúp trích xuất thông tin chi tiết liên quan đến bán hàng từ dữ liệu khách hàng, cho phép chủ doanh nghiệp phân tích phản hồi của khách hàng và điều chỉnh các hoạt động bán hàng, tiếp cận đúng khách hàng mục tiêu. Nó cũng cải thiện hệ thống chăm sóc khách hàng và hệ thống liên lạc khách hàng thông qua việc sử dụng các chatbot tự động hoặc trợ lý ảo, hiện đại hóa các quy trình và hoạt động kiểm kê, đồng thời đưa ra các dự báo có giá trị tham chiếu cao,…
Một số ứng dụng thông minh miễn phí hoặc chi phí thấp như Bizfly Chat, VietGuys Ai Call Center, Amis.vn,… giờ đây ngày càng trở nên phổ biến hơn. Các nhà lãnh đạo doanh nghiệp vừa và nhỏ có thể cân nhắc áp dụng các ứng dụng này cho doanh nghiệp của mình để có một hệ thống làm việc hiệu quả hơn. Ngoài ra, thị trường còn có các công cụ Học máy như Google TensorFlow và Spark Mllib có thể trợ giúp các doanh nghiệp bằng cách cung cấp thông tin chi tiết có giá trị về hành vi của khách hàng dựa trên dữ liệu tương tác trực tuyến, lịch sử mua hàng trực tuyến, phân loại giao dịch trực tuyến. Hơn nữa, các ứng dụng này cũng có thể cung cấp các đề xuất cho các cửa hàng thương mại điện tử nhỏ dựa trên các công cụ ML học hỏi từ các lựa chọn mua hàng trước đó của khách hàng,…
Vai trò của Sở hữu trí tuệ đối với AI
Đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ, họ cần phải hiểu tầm quan trọng của việc biến AI và ML trở thành yếu tố cốt lõi quyết định sự thành công trong tương lai của mình và qua đó, cần áp dụng các chiến lược bảo hộ sở hữu trí tuệ (IP) phù hợp.
Các hệ thống AI hoạt động chủ yếu dựa vào dữ liệu và do đó, trong quá trình thiết lập AI, các kỹ sư lập trình viên AI cần truy cập và sử dụng dữ liệu có thể bao gồm hình ảnh, bài hát hoặc tác phẩm của người khác. Tuy nhiên, gần như tất cả các dữ liệu này đều được bảo vệ bởi quyền tác giả và quyền liên quan. Ngoài ra, việc cấu trúc nên mạng nơ-ron nhân tạo và bắt chước các quy trình đã được cấp bằng sáng chế cũng có thể bị coi là hành vi vi phạm bằng sáng chế.
Doanh nghiệp cũng có thể phải đối mặt với các vấn đề khác như rắc rối khi phân định rõ các quyền phát sinh khi bảo vệ và thực thi các tài sản trí tuệ do AI tạo ra. Ngoài ra, nếu cần, doanh nghiệp cũng cần hỗ trợ xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật hiện hành liên quan đến các quy định của AI vì hiện nay, luật pháp vẫn chưa theo kịp với sự tiến bộ của công nghệ.
Để giải quyết vấn đề này, các doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ áp dụng AI và ML trong hoạt động sản xuất kinh doanh của họ phải có chiến lược SHTT hiệu quả để tối đa hóa lợi nhuận từ việc đầu tư và nghiên cứu cho AI, đồng thời đạt được lợi nhuận lợi thế cạnh tranh so với các đối thủ trên thị trường.
Các cách để bảo vệ AI và ML của doanh nghiệp
Các phương pháp để tăng cường bảo vệ, làm lớn mạnh thêm sự hài hòa giữa AI và IP có thể bao gồm việc thiết lập các thỏa thuận, hợp đồng chuyển nhượng dữ liệu có chứa quyền sở hữu trí tuệ của những bên liên quan. Ngoài ra, các tập dữ liệu do doanh nghiệp tự tạo ra cho hoạt động AI hoặc ML cần phải được xác định, gắn nhãn và áp dụng các biện pháp bảo mật và hạn chế quyền truy cập.
Các doanh nghiệp cũng có thể áp dụng các biện pháp tương tự đối với các nguyên tắc, cấu trúc, thuật toán, phương pháp có thể giúp ML phát triển khả năng tự học, có thể làm cho AI và ML tổng hợp dữ liệu, phân tích và dự đoán. Tuy nhiên, phương pháp này không phải là tối ưu vì nó hạn chế sự hợp tác và phát triển của AI và ML.
Ngoài ra, nếu doanh nghiệp tạo ra phần mềm của mình bằng AI thì nên đăng ký bảo hộ bản quyền phần mềm đó ngay vì việc bảo vệ hệ thống AI đôi khi còn quan trọng hơn sản phẩm do chính hệ thống AI đó tạo ra.
Bên cạnh đó, việc tham gia vào các dự án mã nguồn mở trong ngắn hạn sẽ giúp việc ứng dụng và phát triển công nghệ AI nhanh hơn, tiết kiệm chi phí. Tuy nhiên, việc tham gia vào các dự án mở như vậy đồng nghĩa với việc bản thân doanh nghiệp sẽ không có quyền sở hữu đối với các dự án đó và điều đó có thể gây tác động tiêu cực về lâu dài. Do đó, nếu có thể, các doanh nghiệp cần cân nhắc việc phát triển mã nguồn của riêng mình trong khi vẫn tham gia vào cộng đồng mã nguồn mở bằng cách lựa chọn các điều khoản cấp phép phù hợp.
Doanh nghiệp cũng cần lập danh sách các tài sản trí tuệ của mình nói chung và tài sản do AI tạo nên nói riêng để có thể dễ dàng quản lý, bảo vệ và khai thác hiệu quả theo đúng quy định hiện hành. Ví dụ, các giải pháp kỹ thuật, thiết kế sản phẩm mới, sản phẩm thiết kế, thậm chí các dòng lệnh thực thi phần mềm do AI tạo ra mà chưa được đăng ký bảo hộ quyền SHTT có thể được bảo vệ bằng các biện pháp bảo mật giống như việc bảo vệ bí mật kinh doanh. Đồng thời, doanh nghiệp cũng cần xây dựng các hợp đồng giao dịch chi tiết và toàn diện liên quan đến dữ liệu đầu vào và sản phẩm đầu ra của AI để có thể tạm thời thay thế, lấp đầy những lỗ hổng do sự thiếu sót của hệ thống pháp lý hiện hành về các điều khoản để bảo vệ các đối tượng này.
Tầm quan trọng của việc cải thiện hệ thống pháp luật sở hữu trí tuệ liên quan đến AI
Giống như hầu hết các quốc gia phát triển trên thế giới, Việt Nam đã đầu tư rất nhiều vào sự phát triển của Trí tuệ nhân tạo (Artificial Intelligent) – chìa khóa mở ra tương lai trong thời đại công nghệ này. Theo đó, Việt Nam đặt mục tiêu trở thành trung tâm đổi mới, phát triển các giải pháp và ứng dụng AI trong khu vực ASEAN cũng như trên thế giới.
Đối với hệ thống chính sách và pháp luật, Việt Nam đã có Chiến lược SHTT đến năm 2030 và Chiến lược quốc gia về nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI đến năm 2030. Điều này cho thấy vai trò quan trọng của AI và SHTT đối với sự phát triển của đất nước. Để hiện thực hóa chiến lược này, Việt Nam vẫn cần thực hiện đồng bộ các giải pháp như hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật về quyền sở hữu trí tuệ liên quan đến AI, thúc đẩy nghiên cứu, đào tạo, truyền thông, xây dựng hạ tầng cơ sở dữ liệu AI toàn diện,… Trong đó, có thể thấy, việc hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật về SHTT liên quan đến AI là vấn đề ưu tiên được đặt lên hàng đầu. Một khi khung pháp lý đã được hoàn thiện, các doanh nghiệp có thể bảo vệ và khai thác tài sản trí tuệ liên quan đến AI một cách hiệu quả và minh bạch.
Và để trả lời câu hỏi mà nhiều chủ thể hoài nghi vẫn đặt ra về sự cần thiết của sự hài hòa giữa AI và IP cũng như sự cần thiết phải hoàn thiện các văn bản pháp lý về quyền sở hữu trí tuệ liên quan đến AI, có một ví dụ về một mâu thuẫn nhỏ giữa EPO và Dabus vào năm 2019 sẽ chứng minh rõ ràng rằng trên thực tế, thế giới hiện nay đang cấp thiết tìm kiếm câu trả lời để giải quyết các vấn đề phát sinh giữa AI và IP.
Vào năm 2019, Văn phòng Sáng chế Châu Âu đã từ chối bảo hộ bằng sáng chế cho hộp đựng thực phẩm do một thực thể trí tuệ nhân tạo tên là Dabus tạo ra với lý do Điều 58 của Công ước Sáng chế Châu Âu (European Patent Convention) quy định người sáng chế phải là con người. Điều này gây ra một làn sóng tranh luận trong cộng đồng sở hữu trí tuệ về câu hỏi rằng liệu có nên bảo vệ tài sản trí tuệ đối với sản phẩm sáng tạo nên bởi AI?
Ví dụ này là minh chứng rõ ràng rằng sự vận động, phát triển không ngừng của thế giới công nghệ ngày nay đã có khả năng thách thức sự ổn định của hệ thống pháp luật. Do đó, hệ thống SHTT cần phản ứng linh hoạt và nhạy bén hơn, giảm thiểu các tác động tiêu cực đồng thời đảm bảo khuyến khích đổi mới sáng tạo.
Liên hệ với công ty luật ASL LAW để được tư vấn về luật sở hữu trí tuệ tại Việt Nam và quốc tế.
BÀI VIẾT HỮU ÍCH LIÊN QUAN
