English
中文 (中国)
日本語
Trong bối cảnh công nghệ số phát triển bùng nổ trên toàn cầu, tài sản mã hóa (crypto assets) đã và đang trở thành một loại tài sản kỹ thuật số được quan tâm đặc biệt bởi cả nhà đầu tư cá nhân lẫn các tổ chức tài chính.
Tuy nhiên, bên cạnh cơ hội thì sự thiếu rõ ràng về mặt pháp lý cũng làm dấy lên nhiều rủi ro cho người tham gia thị trường. Tại Việt Nam, trong suốt một thời gian dài, tài sản mã hóa rơi vào “vùng xám pháp lý”: không bị cấm hoàn toàn, nhưng cũng không được công nhận chính thức.
Đáng chú ý, kể từ năm 2023, Lực lượng đặc nhiệm tài chính về chống rửa tiền (FATF) đã đưa Việt Nam vào Danh sách giám sát tăng cường (Danh sách Xám) ảnh hưởng đến uy tín quốc tế của Việt Nam, tạo khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn quốc tế và giảm đi sự quan tâm của nhà đầu tư nước ngoài.
FATF đã đưa ra 17 khuyến nghị hành động để khắc phục các thiếu sót trong cơ chế phòng chống rửa tiền, tài trợ khủng bố và phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.
Một trong các yêu cầu trọng yếu là xây dựng quy định kiểm soát hoạt động của tài sản ảo và các nhà cung cấp dịch vụ tài sản ảo, nhằm hạn chế nguy cơ bị lợi dụng cho các hành vi bất hợp pháp. Việc ban hành chính sách pháp lý đối với tài sản mã hóa vì vậy không chỉ là nhu cầu nội tại của thị trường, mà còn là điều kiện bắt buộc để Việt Nam có thể ra khỏi Danh sách Xám của FATF trong kỳ đánh giá sắp tới, xóa bỏ các tác động tiêu cực đến kinh tế, thương mại và đầu tư ra nước ngoài.
Trước bối cảnh đó, việc Quốc hội Việt Nam thông qua Luật Công nghiệp Công nghệ số ngày 14/6/2025 đã đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong việc định hình hành lang pháp lý cho tài sản mã hóa. Với tỷ lệ tán thành cao và phạm vi điều chỉnh toàn diện, đạo luật này đã chính thức công nhận tài sản mã hóa là một loại tài sản dân sự hợp pháp, đặt nền móng cho việc phát triển một thị trường tài sản số minh bạch và được quản lý chặt chẽ tại Việt Nam.
Đây không chỉ là sự chuyển mình mang tính chiến lược trong chính sách công nghệ, mà còn là bước đi cần thiết trong tiến trình hội nhập quốc tế và tuân thủ các chuẩn mực tài chính toàn cầu.
Thực trạng pháp lý Việt Nam về tài sản mã hóa trước 2025: Khoảng trống và giới hạn
Trước năm 2025, hệ thống pháp luật Việt Nam chưa có bất kỳ văn bản chuyên ngành nào điều chỉnh trực tiếp hoạt động của tài sản mã hóa. Trong khi đó, căn cứ theo khoản 2 Điều 6 và Điều 16, 17 Luật Ngân hàng nhà nước 2010, lập trường của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam vẫn nhất quán rằng các loại tiền mã hóa như Bitcoin hay Ethereum không được coi là tiền tệ hợp pháp .
Điều này kéo theo hệ quả là các giao dịch sử dụng tài sản mã hóa làm phương tiện thanh toán đều bị xem là vi phạm pháp luật và có thể bị xử phạt hành chính theo Nghị định 88/2019/NĐ-CP, với mức phạt dao động từ 50 đến 200 triệu đồng. Trong trường hợp các hành vi này gây ra hậu quả nghiêm trọng, người thực hiện có thể còn bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định tại Bộ luật Hình sự.
Tuy nhiên, ngoài vai trò bị cấm trong thanh toán, tài sản mã hóa không bị cấm tuyệt đối về mặt sở hữu hay đầu tư ra nước ngoài. Thực tế, rất nhiều cá nhân và tổ chức tại Việt Nam đã tiến hành khai thác, lưu trữ và mua bán tài sản mã hóa thông qua các sàn giao dịch quốc tế. Tuy vậy, do thiếu hành lang pháp lý rõ ràng, các hoạt động này rơi vào trạng thái “vô định pháp lý”, dẫn đến nhiều hệ lụy về mặt quyền lợi và an toàn pháp lý.
Một mặt, tài sản mã hóa không được định danh cụ thể trong Bộ luật Dân sự, khiến việc xác lập quyền sở hữu, chuyển nhượng hay giải quyết tranh chấp trở nên khó khăn. Mặt khác, khi xảy ra các sự cố như lừa đảo, mất cắp tài sản số hay mâu thuẫn hợp đồng, người bị hại gần như không có cơ chế bảo vệ hiệu quả từ phía pháp luật.
Trong nhiều năm qua, việc người sở hữu tiền mã hóa lợi dụng khoảng trống pháp luật này để lẩn tránh nghĩa vụ ngày càng trở nên phổ biến. Đơn cử như khi có tranh chấp, một bên đã lợi dụng khoảng trống này để dùng hết tài sản hiện có mua Bitcoin hay các dạng tài sản mã hóa khác nhằm tránh việc phải chia tài sản với bên còn lại.
Việc không có quy định rõ ràng cũng tạo điều kiện cho các mô hình đầu cơ biến tướng, thao túng thị trường, lừa đảo Ponzi và thậm chí là rửa tiền thông qua kênh tài sản số.
Tình trạng này cho thấy một khoảng trống pháp lý kéo dài, không chỉ làm gia tăng rủi ro cho người sử dụng, mà còn khiến Việt Nam gặp khó khăn trong việc kiểm soát và quản lý lĩnh vực tài sản số theo các chuẩn mực quốc tế.
Do đó, nhu cầu xây dựng một khuôn khổ pháp lý đầy đủ, rõ ràng và có khả năng dự báo để điều chỉnh tài sản mã hóa là hết sức cấp thiết – không chỉ để bảo vệ lợi ích của các chủ thể tham gia thị trường, mà còn để đáp ứng các yêu cầu ngày càng chặt chẽ về quản trị tài chính và phòng chống rửa tiền trong tiến trình hội nhập toàn cầu.
Bước ngoặt pháp lý: Luật Công nghiệp Công nghệ số năm 2025
Trước áp lực từ cả nhu cầu nội tại của thị trường và yêu cầu quốc tế trong việc kiểm soát tài sản số, ngày 14 tháng 6 năm 2025, Quốc hội Việt Nam đã chính thức thông qua Luật Công nghiệp Công nghệ số tại kỳ họp thứ 9, khóa XV, với tỷ lệ tán thành cao lên tới 92,26%.
Đây là lần đầu tiên Việt Nam ban hành một đạo luật chuyên biệt điều chỉnh toàn diện lĩnh vực công nghệ số, bao gồm các nội dung cốt lõi như tài sản số, tiền số, tiền mã hóa và các dịch vụ số có liên quan. Không chỉ là một đạo luật đi đầu trong hệ thống pháp luật Việt Nam, Luật Công nghiệp Công nghệ số còn được đánh giá là một trong những nỗ lực lập pháp đầu tiên trên thế giới xây dựng khung pháp lý độc lập cho loại tài sản này.
Một trong những điểm đổi mới quan trọng và mang tính bước ngoặt của đạo luật này là ở Khoản 1 và Khoản 3 Điều 49 Luật Công nghiệp Công nghiệp số, chính thức công nhận tài sản số và tài sản mã hóa là một loại tài sản hợp pháp theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015.
Theo đó, tài sản mã hóa được định nghĩa là tài sản tồn tại dưới dạng dữ liệu số, được tạo lập, phát hành, lưu trữ, chuyển giao và xác thực bằng công nghệ số trong môi trường điện tử. Việc thừa nhận tài sản mã hóa là tài sản dân sự có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi nó mở đường cho việc xác lập quyền sở hữu, chuyển nhượng, thừa kế và bảo vệ tài sản mã hóa theo các nguyên tắc cơ bản của pháp luật tài sản hiện hành. Đây là lần đầu tiên tài sản mã hóa được tích hợp vào hệ thống pháp luật Việt Nam với tư cách là một thực thể có quyền sở hữu và giá trị pháp lý rõ ràng.
Luật cũng có bước tiến đáng kể trong việc phân loại và giới hạn phạm vi điều chỉnh đối với tài sản số. Cụ thể, tài sản số bao gồm cả các loại tài sản ảo được dùng để trao đổi hoặc đầu tư, nhưng loại trừ các loại hình tài sản tài chính truyền thống như chứng khoán, tiền pháp định và các công cụ tài chính khác đã được điều chỉnh bởi luật chuyên ngành. Điều này giúp đảm bảo ranh giới quản lý rõ ràng giữa các lĩnh vực pháp luật, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho việc xây dựng quy định chuyên biệt đối với các dịch vụ và nền tảng sử dụng công nghệ blockchain, token hóa và giao dịch phi tập trung.
Một nội dung đáng chú ý khác là việc luật xác lập các cơ chế pháp lý cụ thể liên quan đến quá trình tạo lập, phát hành, lưu trữ và chuyển giao tài sản số, qua đó hình thành khung khổ pháp lý cho việc công nhận quyền sở hữu tài sản số trên môi trường điện tử.
Bên cạnh đó, luật cũng điều chỉnh mối quan hệ pháp lý giữa các chủ thể trong hệ sinh thái tài sản số, bao gồm chủ sở hữu, nhà phát hành, tổ chức cung cấp dịch vụ và người sử dụng. Các nghĩa vụ công bố thông tin, bảo mật, lưu trữ dữ liệu và phòng chống gian lận cũng được đặt ra, nhằm bảo đảm tính minh bạch và an toàn cho thị trường tài sản số.
Đặc biệt, đạo luật còn thiết lập nguyên tắc điều kiện kinh doanh đối với các dịch vụ liên quan đến tài sản mã hóa, yêu cầu các chủ thể kinh doanh trong lĩnh vực này phải tuân thủ các điều kiện cấp phép, tiêu chuẩn hoạt động và nghĩa vụ giám sát theo quy định của pháp luật.
Tuy nhiên, để giữ được tính linh hoạt cần thiết trong một lĩnh vực thay đổi nhanh như công nghệ số, luật đã giao thẩm quyền cho Chính phủ ban hành các quy định chi tiết về điều kiện kinh doanh, kỹ thuật và an ninh mạng đối với tài sản mã hóa. Đây là cách tiếp cận mở, kết hợp giữa nguyên tắc lập pháp và cơ chế thực thi thích ứng với thực tiễn, nhằm giúp pháp luật có thể cập nhật liên tục và hiệu quả theo diễn biến của thị trường.
Nhìn chung, Luật Công nghiệp Công nghệ số năm 2025 không chỉ giúp tài sản mã hóa bước ra khỏi vùng xám pháp lý mà còn tạo ra một khuôn khổ quản lý tích cực, kết nối giữa các nguyên tắc pháp lý truyền thống và thực tiễn đổi mới công nghệ. Đây là tiền đề quan trọng để Việt Nam xây dựng một thị trường tài sản số minh bạch, hợp pháp và có khả năng kiểm soát rủi ro, đồng thời cũng là bước tiến cần thiết trong lộ trình đáp ứng các yêu cầu từ các tổ chức quốc tế như FATF.
Tác động và triển vọng
Việc thông qua Luật Công nghiệp Công nghệ số với nội dung công nhận và điều chỉnh tài sản mã hóa đã tạo ra những tác động đáng kể đối với cả hệ thống pháp luật lẫn thị trường công nghệ – tài chính tại Việt Nam. Trước hết, về mặt pháp lý, đạo luật đã chính thức tháo gỡ khoảng trống kéo dài nhiều năm liên quan đến việc định danh, sở hữu và chuyển nhượng tài sản mã hóa.
Nhờ đó, các quyền tài sản gắn với crypto – vốn trước đây thiếu tính xác lập pháp lý – nay đã có cơ sở rõ ràng để được công nhận, bảo vệ và thực thi. Người nắm giữ tài sản mã hóa có thể yên tâm hơn trong các giao dịch dân sự, thương mại, thừa kế, bảo hiểm hoặc giải quyết tranh chấp liên quan đến tài sản số.
Đối với các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản số, khung pháp lý mới mở ra cơ hội kinh doanh hợp pháp, có điều kiện rõ ràng để đăng ký, vận hành và phát triển trong nước. Đây là tiền đề quan trọng để hình thành các sàn giao dịch, ví lưu trữ, nền tảng phát hành token nội địa, đồng thời cũng tạo điều kiện để thu hút các nhà đầu tư ra nước ngoài trong lĩnh vực blockchain và fintech – những lĩnh vực đang được quan tâm đặc biệt trong chiến lược chuyển đổi số quốc gia.
Ở góc độ quản lý nhà nước, luật mới là công cụ pháp lý đầu tiên giúp các cơ quan chức năng có cơ sở để giám sát, kiểm soát và phòng ngừa rủi ro phát sinh từ hoạt động tài sản mã hóa – bao gồm rửa tiền, tài trợ khủng bố, gian lận, lừa đảo và các hành vi thao túng thị trường.
Việc ban hành khung pháp lý này đồng thời cũng là một trong những bước đi quan trọng để Việt Nam đáp ứng yêu cầu của FATF và từng bước tiến tới việc được rút khỏi Danh sách Xám trong các kỳ đánh giá tiếp theo. Sự dịch chuyển này không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật, mà còn tác động trực tiếp đến uy tín quốc gia trong môi trường tài chính toàn cầu, góp phần cải thiện chỉ số tín nhiệm và môi trường đầu tư.
Tuy nhiên, việc đưa tài sản mã hóa vào khuôn khổ pháp lý mới chỉ là bước khởi đầu. Thị trường tài sản số vốn có tốc độ thay đổi nhanh, tính phi biên giới cao và cấu trúc kỹ thuật phức tạp, đòi hỏi pháp luật phải có khả năng cập nhật liên tục và tương thích với chuẩn mực quốc tế. Vì vậy, hiệu quả thực tiễn của đạo luật sẽ phụ thuộc nhiều vào quá trình xây dựng các nghị định, thông tư hướng dẫn của Chính phủ và các bộ ngành, cũng như năng lực thực thi của các cơ quan quản lý.
Một số thách thức tiềm ẩn bao gồm: xác định giá trị tài sản mã hóa để tính thuế; xử lý vi phạm xuyên biên giới; bảo vệ nhà đầu tư nhỏ lẻ; và phối hợp quốc tế trong kiểm soát dòng tiền bất hợp pháp.
Về dài hạn, nếu được triển khai một cách thận trọng nhưng quyết liệt, khung pháp lý mới có thể giúp Việt Nam định hình một hệ sinh thái tài sản số an toàn, minh bạch và cạnh tranh. Đây là tiền đề để phát triển các mô hình tài chính phi tập trung (DeFi), token hóa tài sản, quản trị số và kinh tế số – những xu thế đang tái định hình toàn bộ cấu trúc thị trường toàn cầu.
Trong bối cảnh đó, Việt Nam có cơ hội trở thành một trong những quốc gia tiên phong trong khu vực ASEAN về chính sách tài sản mã hóa, từ đó vừa đảm bảo an ninh tài chính quốc gia, vừa thúc đẩy đổi mới sáng tạo và hội nhập sâu vào nền kinh tế số toàn cầu.
ASL Law là công ty luật độc lập và cung cấp đầy đủ dịch vụ được tín nhiệm cao của Việt Nam gồm các luật sư giàu kinh nghiệm và tài năng. ASL Law được Legal500, Asia Law, WTR và Asia Business Law Journal xếp hạng là Công ty Luật hàng đầu tại Việt Nam. Có trụ sở tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, mục đích chính của ASL LAW là cung cấp lời tư vấn và giải pháp lý thiết thực, hiệu quả và hợp pháp nhất cho khách hàng trong nước và quốc tế. Nếu cần sự trợ giúp, Quý khách hàng có thể gửi email liên hệ tới [email protected].
Liên hệ với công ty Luật ASL LAW để được tư vấn về Đầu tư tại Việt Nam và quốc tế.
BÀI VIẾT HỮU ÍCH LIÊN QUAN
