Việc phát hiện một cá nhân hoặc doanh nghiệp khác đã đăng ký nhãn hiệu của mình trước tại Việt Nam có thể khiến doanh nghiệp đối mặt với nguy cơ mất quyền sử dụng thương hiệu, phải thay đổi nhận diện sản phẩm hoặc phát sinh tranh chấp pháp lý. Tuy nhiên, việc một bên nộp đơn trước không đồng nghĩa trong mọi trường hợp họ đều có quyền sở hữu hợp pháp đối với nhãn hiệu. Doanh nghiệp bị đăng ký trước vẫn có thể áp dụng các biện pháp phản đối, yêu cầu hủy bỏ hiệu lực văn bằng hoặc thương lượng để lấy lại quyền đối với thương hiệu, tùy thuộc vào thời điểm nộp đơn, tình trạng pháp lý và chứng cứ liên quan.
1. Nguyên tắc nộp đơn đầu tiên và rủi ro khi nhãn hiệu bị đăng ký trước tại Việt Nam
Việt Nam áp dụng nguyên tắc nộp đơn đầu tiên (first-to-file) trong đăng ký nhãn hiệu. Theo nguyên tắc này, khi có nhiều đơn đăng ký cho các nhãn hiệu trùng hoặc tương tự nhau, quyền ưu tiên về cơ bản thuộc về đơn có ngày nộp đơn hoặc ngày ưu tiên sớm hơn, nếu đáp ứng các điều kiện bảo hộ.
Điều này tạo ra rủi ro đáng kể đối với doanh nghiệp chưa chủ động đăng ký nhãn hiệu, ngay cả khi thương hiệu đã được sử dụng trong hoạt động kinh doanh từ trước.
Ví dụ, một doanh nghiệp Việt Nam đã sử dụng thương hiệu trong nhiều năm nhưng chưa đăng ký bảo hộ. Trong thời gian đó, một cá nhân hoặc doanh nghiệp khác phát hiện thương hiệu và nộp đơn đăng ký trước cho nhóm hàng hóa, dịch vụ tương ứng.
Nếu đơn đăng ký này đáp ứng các điều kiện pháp luật, bên nộp đơn trước có thể được cấp văn bằng bảo hộ, khiến doanh nghiệp sử dụng thương hiệu ban đầu gặp khó khăn trong việc tiếp tục khai thác nhãn hiệu.
Những hậu quả có thể phát sinh bao gồm:
- Không thể đăng ký nhãn hiệu dưới tên doanh nghiệp do đã tồn tại quyền có trước.
- Có nguy cơ bị yêu cầu chấm dứt việc sử dụng nhãn hiệu trên sản phẩm, bao bì và tài liệu quảng cáo.
- Phải thay đổi tên thương hiệu, hệ thống nhận diện và chiến lược tiếp thị.
- Phát sinh chi phí tranh chấp, thương lượng hoặc mua lại quyền đối với nhãn hiệu.
- Ảnh hưởng đến hoạt động phân phối, xuất khẩu và uy tín thương mại.
Do đó, khi phát hiện thương hiệu bị đăng ký trước, doanh nghiệp cần nhanh chóng xác định tình trạng đơn và đánh giá khả năng áp dụng các biện pháp pháp lý. Việc tham khảo ý kiến từ một công ty luật sở hữu trí tuệ có kinh nghiệm sẽ giúp xác định hướng xử lý phù hợp.
2. Xử lý khi nhãn hiệu bị đăng ký trước tại Việt Nam nhưng chưa được cấp văn bằng
Nếu phát hiện bên thứ ba đã nộp đơn đăng ký nhãn hiệu nhưng đơn chưa được cấp văn bằng bảo hộ, doanh nghiệp vẫn có cơ hội ngăn chặn việc xác lập quyền không phù hợp.
Biện pháp quan trọng trong trường hợp này là nộp ý kiến phản đối đơn đăng ký nhãn hiệu hoặc cung cấp ý kiến của người thứ ba theo quy định pháp luật.
Theo Điều 112a Luật Sở hữu trí tuệ, tổ chức và cá nhân có quyền phản đối đơn đăng ký sở hữu công nghiệp trong thời hạn luật định. Đối với đơn đăng ký nhãn hiệu, thời hạn phản đối theo quy định có hiệu lực từ ngày 01/04/2026 là 03 tháng kể từ ngày đơn được công bố.
Doanh nghiệp có thể phản đối nếu có căn cứ cho rằng nhãn hiệu được đăng ký không đáp ứng điều kiện bảo hộ hoặc việc đăng ký xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Các tài liệu có thể được sử dụng làm chứng cứ bao gồm:
- Tài liệu chứng minh nhãn hiệu đã được sử dụng tại Việt Nam trước ngày nộp đơn của bên thứ ba.
- Hóa đơn bán hàng, hợp đồng thương mại và tài liệu phân phối sản phẩm.
- Hình ảnh bao bì, nhãn sản phẩm, catalogue và tài liệu quảng cáo.
- Tài liệu thể hiện quá trình xây dựng, phát triển và nhận diện thương hiệu.
- Chứng cứ về mối quan hệ giữa doanh nghiệp với người nộp đơn, nếu có dấu hiệu lợi dụng sự tin tưởng để đăng ký nhãn hiệu.
Đặc biệt, nếu bên đăng ký trước từng là nhân viên, đại lý, nhà phân phối hoặc đối tác của doanh nghiệp, những tài liệu thể hiện mối quan hệ hợp tác và quá trình tiếp cận thông tin thương hiệu có thể đóng vai trò quan trọng trong việc chứng minh dụng ý xấu.
Doanh nghiệp cần lưu ý rằng việc sử dụng nhãn hiệu trước không tự động giúp được ưu tiên đăng ký trong mọi trường hợp. Chứng cứ cần được đánh giá cùng các căn cứ pháp lý cụ thể.
3. Cách lấy lại nhãn hiệu khi bị người khác đăng ký trước và đã được cấp văn bằng
Trường hợp bên thứ ba đã được cấp Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu, doanh nghiệp vẫn có thể xem xét yêu cầu hủy bỏ hiệu lực văn bằng bảo hộ nếu có căn cứ pháp lý phù hợp.
Theo Điều 96 Luật Sở hữu trí tuệ, được sửa đổi bởi Luật số 131/2025/QH15, một trong những căn cứ quan trọng để hủy bỏ toàn bộ hiệu lực văn bằng là người nộp đơn đăng ký nhãn hiệu với dụng ý xấu.
Đây là cơ sở pháp lý đáng chú ý trong các trường hợp một cá nhân hoặc tổ chức cố tình đăng ký thương hiệu của người khác nhằm chiếm đoạt quyền, cản trở hoạt động kinh doanh hoặc thu lợi bất chính.
Ngoài ra, văn bằng bảo hộ cũng có thể bị hủy bỏ toàn bộ hoặc một phần nếu không đáp ứng quy định về quyền đăng ký hoặc điều kiện bảo hộ theo pháp luật.
Doanh nghiệp có thể xem xét một số tình huống sau:
Đăng ký nhãn hiệu với dụng ý xấu: Bên đăng ký biết rõ nhãn hiệu đang được doanh nghiệp khác sử dụng nhưng vẫn cố tình nộp đơn nhằm chiếm đoạt hoặc gây cản trở hoạt động kinh doanh.
Người đăng ký không có quyền đăng ký: Cá nhân hoặc tổ chức nộp đơn không phải chủ thể có quyền đăng ký và cũng không được chuyển giao quyền đăng ký hợp pháp.
Nhãn hiệu không đáp ứng điều kiện bảo hộ: Nhãn hiệu có thể trùng hoặc tương tự gây nhầm lẫn với nhãn hiệu đã được bảo hộ, nhãn hiệu nổi tiếng hoặc các dấu hiệu thuộc trường hợp không được bảo hộ theo quy định.
Đối với yêu cầu hủy bỏ dựa trên căn cứ đăng ký với dụng ý xấu, doanh nghiệp cần tập trung chứng minh nhận thức và mục đích của người nộp đơn tại thời điểm đăng ký. Những chứng cứ về quan hệ hợp tác, việc tiếp cận thương hiệu, hành vi sao chép và các yêu cầu chuyển nhượng bất hợp lý có thể có giá trị quan trọng.
Doanh nghiệp nên chuẩn bị hồ sơ pháp lý đầy đủ và phối hợp với Đại diện sở hữu trí tuệ để xây dựng lập luận, chứng cứ và phương án xử lý.
4. Thương hiệu bị chiếm đoạt – những giải pháp pháp lý khác doanh nghiệp có thể áp dụng
Ngoài việc phản đối hoặc yêu cầu hủy bỏ hiệu lực văn bằng, doanh nghiệp có thể xem xét các phương án khác tùy theo bản chất vụ việc.
Thương lượng với người đăng ký trước
Nếu bên đăng ký là đối tác, nhà phân phối hoặc cá nhân không có tranh chấp đáng kể về quyền sở hữu, doanh nghiệp có thể thương lượng để chuyển nhượng quyền đăng ký hoặc quyền sở hữu nhãn hiệu.
Phương án này có thể giúp tiết kiệm thời gian và chi phí so với việc theo đuổi tranh chấp kéo dài. Tuy nhiên, doanh nghiệp cần kiểm tra tính hợp pháp của việc chuyển nhượng và thực hiện thủ tục ghi nhận thay đổi chủ sở hữu theo quy định.
Yêu cầu chấm dứt hiệu lực văn bằng
Trong một số trường hợp, nhãn hiệu đã được cấp văn bằng nhưng không được sử dụng liên tục trong thời hạn 05 năm trước ngày có yêu cầu chấm dứt hiệu lực mà không có lý do chính đáng, doanh nghiệp có thể xem xét yêu cầu chấm dứt hiệu lực theo Điều 95 Luật Sở hữu trí tuệ.
Cần phân biệt rõ biện pháp này với yêu cầu hủy bỏ hiệu lực. Chấm dứt hiệu lực chủ yếu xử lý những tình huống phát sinh sau khi văn bằng được cấp, trong khi hủy bỏ hiệu lực liên quan đến những khiếm khuyết pháp lý của việc xác lập quyền.
Bảo vệ quyền đối với các đối tượng sở hữu trí tuệ khác
Nếu thương hiệu đồng thời được thể hiện trong logo, thiết kế bao bì hoặc tác phẩm đồ họa, doanh nghiệp có thể xem xét quyền tác giả hoặc các quyền sở hữu trí tuệ khác để bảo vệ lợi ích hợp pháp.
Tuy nhiên, quyền tác giả đối với logo không mặc nhiên thay thế quyền đối với nhãn hiệu. Mỗi quyền cần được xác lập và bảo vệ theo căn cứ pháp lý tương ứng.
5. Doanh nghiệp cần làm gì để bảo vệ thương hiệu khi bị nộp đơn đăng ký trước?
Khi phát hiện nhãn hiệu bị người khác đăng ký trước, doanh nghiệp nên triển khai các công việc sau:
- Bước 1: Tra cứu tình trạng pháp lý: Xác định ngày nộp đơn, ngày ưu tiên, chủ đơn, nhóm hàng hóa và dịch vụ, tình trạng thẩm định hoặc cấp văn bằng.
- Bước 2: Thu thập chứng cứ: Tập hợp tài liệu chứng minh quá trình sử dụng, quảng bá, phát triển thương hiệu và các mối quan hệ có liên quan đến người đăng ký.
- Bước 3: Xác định căn cứ pháp lý: Đánh giá khả năng phản đối, yêu cầu hủy bỏ hiệu lực, chấm dứt hiệu lực hoặc thương lượng chuyển nhượng.
- Bước 4: Chuẩn bị và nộp hồ sơ: Xây dựng lập luận pháp lý, chuẩn bị chứng cứ và thực hiện thủ tục tại cơ quan có thẩm quyền.
- Bước 5: Theo dõi và bảo vệ thương hiệu lâu dài: Tiếp tục đăng ký các nhãn hiệu liên quan, theo dõi đơn đăng ký mới và chủ động xử lý các dấu hiệu xâm phạm.
Để hạn chế tình trạng tương tự trong tương lai, doanh nghiệp nên chủ động thực hiện đăng ký nhãn hiệu như thế nào ngay từ khi bắt đầu xây dựng thương hiệu, thay vì chờ đến khi sản phẩm có thị trường ổn định.
Đối với doanh nghiệp có hoạt động kinh doanh tại nhiều quốc gia, việc bảo hộ cần được triển khai đồng bộ tại Việt Nam và các thị trường mục tiêu. Khi đó, dịch vụ đăng ký nhãn hiệu quốc tế có thể hỗ trợ xây dựng chiến lược bảo hộ phù hợp, hạn chế nguy cơ thương hiệu bị chiếm đoạt ở nước ngoài.
Câu hỏi thường gặp
1. Người khác đăng ký nhãn hiệu của doanh nghiệp trước thì doanh nghiệp có mất quyền sử dụng thương hiệu không?
Không phải trong mọi trường hợp. Doanh nghiệp cần đánh giá tính hợp pháp của đơn đăng ký hoặc văn bằng đã được cấp. Nếu có căn cứ chứng minh việc đăng ký vi phạm quy định pháp luật, đặc biệt là đăng ký với dụng ý xấu, doanh nghiệp có thể yêu cầu áp dụng các biện pháp pháp lý tương ứng.
2. Có thể lấy lại nhãn hiệu nếu đã bị người khác đăng ký trước nhiều năm không?
Có thể, tùy thuộc vào căn cứ hủy bỏ hiệu lực, thời điểm đăng ký và chứng cứ hiện có. Đặc biệt, căn cứ đăng ký nhãn hiệu với dụng ý xấu có ý nghĩa quan trọng vì không bị giới hạn bởi thời hiệu 05 năm áp dụng đối với một số trường hợp hủy bỏ hiệu lực khác.
3. Doanh nghiệp cần chứng minh điều gì khi yêu cầu hủy bỏ nhãn hiệu do đăng ký với dụng ý xấu?
Doanh nghiệp cần cung cấp chứng cứ cho thấy người nộp đơn có nhận thức về nhãn hiệu của mình và có hành vi đăng ký nhằm mục đích không trung thực. Lịch sử hợp tác, tài liệu trao đổi, chứng cứ sử dụng thương hiệu và hành vi chiếm đoạt có thể được xem xét.
4. Chi phí xử lý tranh chấp nhãn hiệu bị đăng ký trước có cao không?
Chi phí phụ thuộc vào tình trạng pháp lý của nhãn hiệu, mức độ phức tạp của chứng cứ, phương án xử lý và việc có cần tiến hành các thủ tục tranh chấp khác hay không. Doanh nghiệp nên đánh giá hồ sơ trước khi lựa chọn phương án phù hợp.
5. Doanh nghiệp nên làm gì để tránh bị chiếm đoạt nhãn hiệu trong tương lai?
Doanh nghiệp nên đăng ký nhãn hiệu sớm, kiểm soát việc sử dụng thương hiệu trong quan hệ với đối tác, nhà phân phối và nhân viên, đồng thời thường xuyên theo dõi các đơn đăng ký có dấu hiệu tương tự. Việc sử dụng tư vấn sở hữu trí tuệ ngay từ giai đoạn xây dựng thương hiệu cũng giúp doanh nghiệp hạn chế đáng kể rủi ro pháp lý.
ASL Law là công ty luật độc lập và cung cấp đầy đủ dịch vụ được tín nhiệm cao của Việt Nam gồm các luật sư giàu kinh nghiệm và tài năng. ASL Law được Legal500, Asia Law, WTR và Asia Business Law Journal xếp hạng là Công ty Luật hàng đầu tại Việt Nam. Có trụ sở tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, mục đích chính của ASL LAW là cung cấp lời tư vấn và giải pháp lý thiết thực, hiệu quả và hợp pháp nhất cho khách hàng trong nước và quốc tế. Nếu cần sự trợ giúp, Quý khách hàng có thể gửi email liên hệ tới [email protected].
Liên hệ với công ty Luật ASL LAW để được tư vấn về Luật sở hữu trí tuệ tại Việt Nam và quốc tế.
BÀI VIẾT HỮU ÍCH LIÊN QUAN
English
中文 (中国)
日本語

