English
中文 (中国)
日本語
Theo quy định tại Bộ luật Dân sự 2015, hợp đồng vay tài sản là sự thỏa thuận dân sự giữa bên cho vay và bên vay. Theo đó, bên cho vay giao tài sản (thường là tiền hoặc vật tương tự) cho bên vay, còn bên vay có nghĩa vụ hoàn trả đúng loại tài sản, số lượng và chất lượng vào thời điểm đã thỏa thuận. Hợp đồng vay có thể được lập thành văn bản, thỏa thuận miệng hoặc hình thành qua hành vi cụ thể của các bên. Bên vay được quyền sử dụng khoản vay vào mục đích đã thỏa thuận nhưng phải chịu trách nhiệm về rủi ro phát sinh trong quá trình sử dụng và bảo quản tài sản vay.
Pháp luật Việt Nam tôn trọng và bảo vệ nguyên tắc tự do, tự nguyện cam kết, thỏa thuận giữa các bên trong giao kết hợp đồng. Các bên hoàn toàn có quyền thỏa thuận về lãi suất, thời hạn vay, phương thức trả nợ, tài sản bảo đảm, điều kiện phạt chậm trả và nhiều điều khoản khác, miễn là các thỏa thuận đó không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội, không nhằm mục đích lừa dối, ép buộc hoặc xâm phạm lợi ích của Nhà nước, lợi ích công cộng. Nguyên tắc tự do thỏa thuận là một trong những nền tảng quan trọng nhất của pháp luật dân sự Việt Nam, góp phần thúc đẩy các giao dịch dân sự, hoạt động tín dụng, hỗ trợ phát triển kinh tế – xã hội và khuyến khích đầu tư.
Tuy nhiên, quyền tự do thỏa thuận không phải là tuyệt đối mà luôn bị giới hạn bởi các quy định bắt buộc của pháp luật. Trong lĩnh vực pháp lý về tài chính ngân hàng, tín dụng và cho vay dân sự, Nhà nước đặt ra những giới hạn nhất định nhằm bảo vệ lợi ích công cộng, ngăn chặn hành vi cho vay nặng lãi, bảo vệ bên vay yếu thế và duy trì trật tự an toàn xã hội. Những giới hạn này thể hiện rõ nét nhất qua quy định về mức lãi suất tối đa, điều kiện hình thức hợp đồng và các chế tài xử lý nghiêm khắc khi vi phạm. Việc lạm dụng quyền tự do thỏa thuận có thể dẫn đến hậu quả pháp lý nghiêm trọng cho cả hai bên.
Pháp luật Việt Nam quy định thế nào về mức lãi suất?
Theo khoản 1 Điều 468 Bộ luật Dân sự 2015, lãi suất vay do các bên thỏa thuận với nhau. Trường hợp các bên không thỏa thuận về lãi suất hoặc thỏa thuận không rõ ràng thì áp dụng lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam công bố tương ứng với thời hạn vay tại thời điểm trả nợ. Hiện nay, mức trần lãi suất mà các bên được thỏa thuận trong hợp đồng vay dân sự không được vượt quá 20% mỗi năm của khoản tiền vay (tương đương khoảng 1,67% mỗi tháng), trừ một số trường hợp đặc biệt do luật chuyên ngành quy định đối với tổ chức tín dụng.
Khi lãi suất thỏa thuận vượt quá mức luật cho phép, phần lãi suất vượt quá 20%/năm sẽ bị Tòa án tuyên bố vô hiệu. Bên cho vay chỉ được đòi và nhận phần lãi suất nằm trong giới hạn pháp luật quy định. Nếu bên cho vay đã thu lãi vượt mức, bên vay có quyền yêu cầu hoàn trả phần lãi đã trả vượt quy định, thậm chí có thể khởi kiện ra Tòa án nhân dân có thẩm quyền để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Pháp luật phân biệt rõ ràng giữa lãi suất hợp pháp và hành vi cho vay nặng lãi. Lãi suất hợp pháp là mức lãi do các bên thỏa thuận một cách tự nguyện, nằm trong khuôn khổ pháp luật cho phép. Ngược lại, cho vay nặng lãi là hành vi cho vay với mức lãi suất cao bất hợp lý, thường kèm theo các thủ đoạn thu hồi nợ khốc liệt, gây thiệt hại cho bên vay. Việc phân biệt này không chỉ bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên tham gia giao dịch mà còn góp phần răn đe, phòng ngừa những hành vi lạm dụng tín dụng đen trong xã hội.
Liên hệ với công ty luật ASL LAW để nhận được Lưu Ý Pháp Lý Về Kinh Doanh Tại Việt Nam – Đầu Tư Tại Việt Nam phù hợp với tình hình thực tế của doanh nghiệp.
Khi nào hành vi cho vay bị xem là cho vay nặng lãi?
Hành vi cho vay bị coi là cho vay nặng lãi khi lãi suất thỏa thuận vượt quá giới hạn pháp luật một cách rõ rệt và kèm theo yếu tố thu lợi bất chính. Cụ thể, theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015, mức lãi suất tối đa các bên được thỏa thuận là 20% mỗi năm. Nếu lãi suất cho vay gấp 05 lần trở lên so với mức tối đa này, tức từ 100% mỗi năm trở lên, thì hành vi này có nguy cơ cao cấu thành tội cho vay nặng lãi.
Bên cạnh yếu tố lãi suất cao, pháp luật còn xem xét thêm các tình tiết khác như số tiền thu lợi bất chính từ hoạt động cho vay. Nếu người cho vay thu lợi bất chính từ 30 triệu đồng trở lên, hoặc đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi tương tự mà vẫn tái phạm, thì hành vi sẽ chuyển từ vi phạm dân sự sang truy cứu trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự.
Theo Điều 201 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), người phạm tội cho vay nặng lãi có thể bị phạt tiền từ 50 triệu đồng đến 1 tỷ đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc bị phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm tùy theo mức độ thu lợi bất chính và các tình tiết tăng nặng như tái phạm. Người phạm tội còn có thể bị áp dụng hình phạt bổ sung như cấm hành nghề hoặc cấm đảm nhiệm chức vụ từ 01 năm đến 05 năm.
Những rủi ro pháp lý đối với bên cho vay và bên vay
Cả bên cho vay và bên vay đều phải đối mặt với nhiều rủi ro pháp lý nghiêm trọng khi tham gia giao dịch vay với lãi suất cao hoặc không minh bạch. Đối với bên cho vay, rủi ro lớn nhất là toàn bộ hoặc một phần thỏa thuận lãi suất bị Tòa án tuyên bố vô hiệu. Phần lãi vượt quá 20%/năm sẽ không được pháp luật công nhận, buộc bên cho vay phải hoàn trả phần lãi đã thu vượt mức cho bên vay. Nếu hành vi đủ yếu tố cấu thành tội phạm, bên cho vay còn có nguy cơ bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 201 Bộ luật Hình sự, kèm theo xử phạt hành chính, tịch thu tang vật và các biện pháp tư pháp khác.
Đối với bên vay, việc ký kết hợp đồng với lãi suất cao dẫn đến áp lực trả nợ rất lớn, dễ rơi vào tình trạng nợ nần chồng chất, mất khả năng thanh toán và thậm chí phá sản. Trong nhiều trường hợp, bên vay còn phải đối mặt với các hành vi thu hồi nợ bất hợp pháp như đe dọa, quấy rối, đăng thông tin cá nhân lên mạng xã hội, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến an toàn cá nhân, danh dự và cuộc sống hàng ngày.
Thực tiễn và khuyến nghị pháp lý cho cá nhân, doanh nghiệp
Trong thực tiễn hiện nay, các hình thức “tín dụng đen” và cho vay online đang diễn biến rất phức tạp với nhiều biến thể tinh vi. Nhiều ứng dụng cho vay qua mạng hoặc các tổ chức ngầm thường áp dụng lãi suất cắt cổ lên đến hàng trăm phần trăm mỗi năm, kèm theo các khoản phí ẩn, lãi mẹ đẻ lãi con và thủ đoạn thu hồi nợ cực kỳ khốc liệt. Việc chứng minh lãi suất thực tế gặp nhiều khó khăn vì các bên thường ghi lãi suất thấp trong hợp đồng để hợp thức hóa, nhưng thực tế thu tiền lại cao hơn rất nhiều thông qua các khoản phụ thu không minh bạch.
Để hạn chế rủi ro pháp lý, cá nhân và doanh nghiệp khi tham gia vay vốn nên tham khảo ý kiến chuyên môn của công ty luật tư vấn pháp lý, đồng thời cần chủ động tuân thủ nghiêm ngặt các khuyến nghị sau: Chỉ ký hợp đồng vay bằng văn bản rõ ràng, đầy đủ các điều khoản về lãi suất, phí, thời hạn và phương thức trả nợ; tuyệt đối không nên vay với lãi suất vượt quá 20%/năm; kiểm tra kỹ lưỡng uy tín, giấy phép hoạt động của bên cho vay và ưu tiên các ngân hàng, tổ chức tín dụng được Ngân hàng Nhà nước cấp phép hợp pháp; khi phát sinh tranh chấp, cần thu thập và lưu giữ đầy đủ chứng cứ như hợp đồng, biên nhận chuyển khoản, tin nhắn, ghi âm cuộc gọi… để làm căn cứ bảo vệ quyền lợi trước cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Việc nâng cao nhận thức pháp luật cho người dân và doanh nghiệp, kết hợp với tăng cường quản lý nhà nước đối với các nền tảng cho vay online sẽ góp phần hạn chế tình trạng cho vay nặng lãi, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên và duy trì môi trường tín dụng lành mạnh tại Việt Nam.
ASL Law là công ty luật độc lập và cung cấp đầy đủ dịch vụ được tín nhiệm cao của Việt Nam gồm các luật sư giàu kinh nghiệm và tài năng. ASL Law được Legal500, Asia Law, WTR và Asia Business Law Journal xếp hạng là Công ty Luật hàng đầu tại Việt Nam. Có trụ sở tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, mục đích chính của ASL LAW là cung cấp lời tư vấn và giải pháp lý thiết thực, hiệu quả và hợp pháp nhất cho khách hàng trong nước và quốc tế. Nếu cần sự trợ giúp, Quý khách hàng có thể gửi email liên hệ tới [email protected].
Liên hệ với công ty Luật ASL LAW để được hướng dẫn về dịch vụ tư vấn pháp lý về Tài chính và Ngân hàng tại Việt Nam:
BÀI VIẾT HỮU ÍCH LIÊN QUAN
