English
中文 (中国)
日本語
Trong nhiều năm, phần lớn chủ quán cà phê, quán nước tại Việt Nam vẫn duy trì thói quen mở nhạc thông qua YouTube, Spotify, Apple Music hoặc các nền tảng trực tuyến khác, thậm chí chỉ đơn giản là thông qua việc dùng một chiếc USB cũ chứa hàng nghìn bài nhạc được chủ quán tải về nhiều năm trước để tạo không gian thư giãn cho khách hàng mà gần như không đặt ra câu hỏi về nghĩa vụ bản quyền. Việc âm nhạc được tiếp cận dễ dàng trên Internet khiến không ít người mặc nhiên cho rằng đây là một “tài nguyên miễn phí”, miễn là không sao chép hay kinh doanh trực tiếp các bản ghi.
Thực tế, cách hiểu này chưa bao giờ phản ánh đầy đủ quy định của pháp luật về quyền tác giả và quyền liên quan. Tuy nhiên, do cơ chế thu phí trước đây chưa thực sự đồng bộ, việc thực thi trên thực tế còn hạn chế nên nhiều cơ sở kinh doanh vẫn chưa coi đây là một khoản chi phí tuân thủ bắt buộc.
Từ ngày 1/7/2026, khi cơ chế thu phí sử dụng âm nhạc trong hoạt động kinh doanh được triển khai rõ ràng hơn, các quán cà phê, quán nước bắt đầu phải tính đến một khoản chi phí mới trong hoạt động vận hành. Dù mức phí nhìn chung không quá lớn nếu chia theo tháng, sự thay đổi này vẫn tạo ra nhiều băn khoăn đối với cộng đồng hộ kinh doanh, đặc biệt liên quan đến phạm vi quyền được sử dụng, cách tính phí cũng như tính minh bạch của cơ chế cấp phép.
Âm nhạc không còn là “miễn phí” đối với hoạt động kinh doanh
Đối với người tiêu dùng thông thường, việc nghe nhạc đã đăng ký bản quyền trên các nền tảng số chủ yếu là phục vụ nhu cầu cá nhân. Tuy nhiên, khi âm nhạc được sử dụng để tạo không gian kinh doanh, thu hút khách hàng hoặc gia tăng giá trị dịch vụ, bản chất pháp lý của hoạt động này đã thay đổi.
Nói cách khác, âm nhạc không còn chỉ là nhu cầu giải trí cá nhân mà đã trở thành một yếu tố phục vụ hoạt động thương mại. Trong nhiều quốc gia, việc sử dụng âm nhạc trong nhà hàng, khách sạn, trung tâm thương mại hay quán cà phê từ lâu đã phải trả phí bản quyền thông qua các tổ chức quản lý tập thể quyền.
Tại Việt Nam, từ ngày 1/7/2026, quy định mới đã chính thức đưa việc sử dụng âm nhạc trong các cơ sở kinh doanh như quán cà phê, quán nước vào khuôn khổ thu phí rõ ràng hơn.
Theo cơ chế hiện hành, phí bản quyền hằng năm được xác định theo công thức:
Mức lương cơ sở × Hệ số điều chỉnh
Mức phí sẽ phụ thuộc vào diện tích cơ sở kinh doanh. Diện tích càng lớn thì số tiền phải nộp càng cao, tuy nhiên mức thu tối đa không vượt quá 20 triệu đồng mỗi năm.
Theo thông tin được VTV phản ánh, một quán cà phê có diện tích khoảng 23 m² sẽ phải đóng khoảng 1,7 triệu đồng mỗi năm, tương đương khoảng 140.000 đồng mỗi tháng. Trong khi đó, một quán có diện tích khoảng 60 m² có thể phải nộp khoảng 5 triệu đồng mỗi năm theo công thức tính hiện hành.
Nếu nhìn dưới góc độ chi phí vận hành, đây không phải là khoản chi quá lớn đối với nhiều cơ sở kinh doanh. Tuy nhiên, việc lần đầu tiên khoản chi này được áp dụng rộng rãi đã khiến nhiều hộ kinh doanh phải rà soát lại cách thức sử dụng âm nhạc trong hoạt động hằng ngày.
Những câu hỏi mà nhiều chủ quán vẫn đang băn khoăn
Mặc dù quy định về thu phí đã được triển khai, trên thực tế vẫn còn rất nhiều câu hỏi được cộng đồng kinh doanh đặt ra.
Một trong những thắc mắc phổ biến nhất là liệu sau khi đã đóng phí thì quán cà phê có được quyền sử dụng mọi bài hát đã có đăng ký bản quyền đang có trên Internet hay không.
Nhiều chủ quán cũng đặt câu hỏi liệu khoản phí này chỉ áp dụng đối với các tác phẩm của Việt Nam hay còn bao gồm cả các bài hát quốc tế; nếu mở nhạc từ Spotify, YouTube hoặc Apple Music thì có cần xin thêm giấy phép nào khác; hoặc liệu chỉ cần trả phí một lần là đã hoàn thành toàn bộ nghĩa vụ bản quyền.
Đây đều là những câu hỏi có cơ sở bởi trên thực tế, quyền đối với một bản nhạc thường không chỉ thuộc về một chủ thể duy nhất.
Một bài hát có thể đồng thời tồn tại quyền của tác giả, quyền của người biểu diễn, quyền của nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình cũng như các quyền khai thác thương mại khác. Ngoài ra, các tổ chức quản lý tập thể quyền tại từng quốc gia cũng chỉ đại diện cho phạm vi quyền nhất định và không phải lúc nào cũng quản lý toàn bộ kho nhạc trong nước và quốc tế.
Do đó, việc đóng một khoản phí không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp mặc nhiên có quyền khai thác không giới hạn toàn bộ các bài hát đã đăng ký bản quyền đang tồn tại trên thị trường.
Chính vì vậy, câu hỏi mà nhiều hộ kinh doanh quan tâm hiện nay không chỉ là “phải đóng bao nhiêu tiền” mà còn là “đóng tiền để được sử dụng những gì”. Đây là vấn đề có ý nghĩa rất lớn đối với tính minh bạch của cơ chế quản lý bản quyền cũng như khả năng tuân thủ của các hộ kinh doanh nhỏ.
Góc nhìn của luật sư về bài toán chi phí tuân thủ
Trả lời về những băn khoăn của cộng đồng doanh nghiệp, Luật sư Cấp cao Nguyễn Tiến Hòa, Công ty Luật ASL LAW nhận định:
“Ở Việt Nam đã có trung tâm bảo vệ tác quyền âm nhạc Việt Nam tiên phong trong việc thu phí bản quyền cho một số các quán cà phê hoặc siêu thị. Tuy nhiên chúng ta hiện vẫn chưa có một cơ chế minh bạch, rõ ràng, hợp lí. Câu hỏi đặt ra là liệu ta có thể có các chi phí hỗ trợ cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ để kích thích tăng trưởng kinh tế hay không…”
Nhận định trên phản ánh một vấn đề quan trọng trong quá trình hoàn thiện pháp luật sở hữu trí tuệ: mục tiêu bảo vệ quyền của tác giả cần được cân bằng với khả năng tuân thủ của cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là các hộ kinh doanh nhỏ và siêu nhỏ.
Việc thu phí bản quyền về nguyên tắc là phù hợp với xu hướng quốc tế cũng như tinh thần bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Khi các tác giả, nhạc sĩ và chủ sở hữu quyền được hưởng thù lao từ việc khai thác tác phẩm, thị trường sáng tạo sẽ có thêm động lực phát triển lâu dài.
Tuy nhiên, một cơ chế hiệu quả không chỉ dừng lại ở việc xác định nghĩa vụ nộp phí mà còn cần bảo đảm người nộp phí hiểu rõ họ đang nhận được những quyền gì sau khi hoàn thành nghĩa vụ.
Nếu phạm vi cấp phép, danh mục tác phẩm được quản lý, mối quan hệ giữa các tổ chức đại diện quyền trong nước và quốc tế hoặc trách nhiệm của từng đơn vị chưa được công bố minh bạch, doanh nghiệp rất khó xác định liệu mình đã thực sự tuân thủ đầy đủ hay chưa.
Bên cạnh đó, dưới góc độ chính sách, cũng có thể đặt ra bài toán về việc xây dựng các cơ chế hỗ trợ phù hợp đối với nhóm doanh nghiệp nhỏ, hộ kinh doanh hoặc các cơ sở mới thành lập. Việc thiết kế chính sách theo hướng vừa bảo đảm quyền lợi của chủ sở hữu quyền, vừa hạn chế tạo thêm gánh nặng chi phí trong giai đoạn đầu kinh doanh có thể góp phần nâng cao mức độ tự nguyện tuân thủ thay vì chỉ tập trung vào xử lý vi phạm.
ASL Law là công ty luật độc lập và cung cấp đầy đủ dịch vụ được tín nhiệm cao của Việt Nam gồm các luật sư giàu kinh nghiệm và tài năng. ASL Law được Legal500, Asia Law, WTR và Asia Business Law Journal xếp hạng là Công ty Luật hàng đầu tại Việt Nam. Có trụ sở tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, mục đích chính của ASL LAW là cung cấp lời tư vấn và giải pháp lý thiết thực, hiệu quả và hợp pháp nhất cho khách hàng trong nước và quốc tế. Nếu cần sự trợ giúp, Quý khách hàng có thể gửi email liên hệ tới [email protected].
Liên hệ với công ty Luật ASL LAW để được tư vấn về Luật sở hữu trí tuệ tại Việt Nam và quốc tế.
BÀI VIẾT HỮU ÍCH LIÊN QUAN
