English
中文 (中国)
日本語
Việc Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ ngày 10/12 đánh dấu một bước chuyển có tính bản lề trong cách tiếp cận của Việt Nam đối với tài sản trí tuệ. Lần đầu tiên, quyền sở hữu trí tuệ được đặt trong logic vận hành đầy đủ của kinh tế thị trường, với tư cách là một loại tài sản có thể định giá, giao dịch, thế chấp và khai thác thương mại, thay vì chỉ dừng lại ở vai trò bảo hộ quyền pháp lý như trước đây.
Các doanh nghiệp nên cân nhắc sử dụng dịch vụ sở hữu trí tuệ của các công ty luật hàng đầu tại Việt Nam trước khi tiến hành các hoạt động kinh doanh sử dụng tài sản sở hữu trí tuệ chưa được đăng ký.
Theo luật mới, chủ sở hữu quyền sở hữu trí tuệ được phép sử dụng quyền của mình để thực hiện các giao dịch dân sự, thương mại và đầu tư, bao gồm góp vốn và bảo đảm nghĩa vụ vay vốn.
Nhà nước không chỉ thừa nhận mà còn khuyến khích việc khai thác giá trị kinh tế của tài sản trí tuệ theo pháp luật về đầu tư, doanh nghiệp và tín dụng. Điều này mở ra khả năng đưa tri thức, sáng chế, thiết kế và thương hiệu trở thành một phần thực chất trong cấu trúc tài sản của doanh nghiệp.
Xây dựng thị trường cho tài sản trí tuệ: Định giá, dữ liệu và minh bạch
Một trong những điểm then chốt của luật sửa đổi là định hướng hình thành thị trường giao dịch quyền sở hữu trí tuệ. Luật giao Chính phủ trách nhiệm xây dựng hệ thống định giá minh bạch, với hạt nhân là cơ sở dữ liệu quốc gia về giá giao dịch quyền sở hữu trí tuệ, đóng vai trò làm chuẩn tham chiếu cho thị trường.
Trong thực tiễn, việc định giá tài sản trí tuệ luôn là “điểm nghẽn” lớn nhất khiến tài sản này khó được ghi nhận trong báo cáo tài chính hoặc sử dụng làm tài sản bảo đảm. Việc luật hóa cơ chế xây dựng cơ sở dữ liệu giá cho thấy Việt Nam đang tiếp cận vấn đề một cách có hệ thống, thay vì để thị trường tự phát và mang tính thỏa thuận riêng lẻ.
Luật cũng đặt quyền sở hữu trí tuệ trong tiến trình chuyển đổi số toàn diện của bộ máy quản lý nhà nước. Hạ tầng số, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo được ưu tiên ứng dụng để tự động hóa quy trình nghiệp vụ, bảo đảm an toàn thông tin, tăng tính minh bạch và giảm chi phí giao dịch. Các trung tâm đổi mới sáng tạo được xác định là đầu mối thúc đẩy giao dịch quyền sở hữu trí tuệ, đóng vai trò kết nối giữa nghiên cứu, doanh nghiệp và thị trường.
Việt Nam sớm hay muộn trong xu hướng tài sản hóa tài sản trí tuệ?
So sánh với kinh nghiệm quốc tế, có thể thấy Việt Nam không phải là quốc gia đi đầu, nhưng cũng không đứng ngoài dòng chảy toàn cầu. Tại Hoa Kỳ và châu Âu, quyền sở hữu trí tuệ đã từ lâu được coi là tài sản kinh tế có thể ghi nhận trong báo cáo tài chính, mua bán và cấp phép rộng rãi. Nhật Bản và Hàn Quốc đã phát triển các cơ chế thế chấp bằng sáng chế nhằm hỗ trợ doanh nghiệp công nghệ tiếp cận vốn ngân hàng từ đầu những năm 2000.
Trung Quốc trong hơn một thập kỷ qua đã chủ động xây dựng các sàn giao dịch công nghệ, cơ chế bảo lãnh tín dụng dựa trên sáng chế và hệ thống định giá nhà nước – tư nhân kết hợp để thúc đẩy thương mại hóa nghiên cứu. Tuy nhiên, ngay tại các quốc gia này, việc định giá tài sản trí tuệ vẫn là bài toán phức tạp, đòi hỏi dữ liệu giao dịch đủ lớn và tính minh bạch cao.
Trong bối cảnh đó, việc Việt Nam chính thức luật hóa định hướng tài sản hóa quyền sở hữu trí tuệ vào thời điểm hiện nay có thể coi là bước đi phù hợp với trình độ phát triển của nền kinh tế. Khi đổi mới sáng tạo, kinh tế số và công nghệ cao được xác định là động lực tăng trưởng mới, việc chậm trễ hơn có thể khiến tài sản trí tuệ tiếp tục “nằm yên trên giấy”, không tạo ra giá trị kinh tế tương xứng.
Trí tuệ nhân tạo, thiết kế số và xung đột quyền: Điều chỉnh để thích ứng tương lai
Luật sửa đổi cũng phản ánh nỗ lực bắt kịp những thách thức pháp lý mới phát sinh từ công nghệ. Lần đầu tiên, các nguyên tắc về trí tuệ nhân tạo trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ được ghi nhận rõ ràng. Theo đó, AI không phải là chủ thể quyền; sản phẩm do AI tự tạo ra mà không có sự sáng tạo thực chất của con người sẽ không được bảo hộ. Cách tiếp cận này tương đồng với lập trường hiện nay của nhiều quốc gia phát triển, nơi yếu tố sáng tạo của con người vẫn là tiêu chí quyết định.
Ngược lại, luật thừa nhận vai trò AI như một công cụ hỗ trợ sáng tạo. Trường hợp con người sử dụng AI và có đóng góp sáng tạo rõ ràng vẫn được xác định là tác giả, nhà sáng chế. Đồng thời, luật cho phép sử dụng hợp pháp các tác phẩm, dữ liệu đã công bố cho mục đích nghiên cứu và huấn luyện AI, với điều kiện không xâm hại bất hợp lý đến quyền và lợi ích hợp pháp của chủ thể quyền. Chi tiết kỹ thuật sẽ tiếp tục được Chính phủ quy định để cân bằng giữa đổi mới công nghệ và bảo hộ quyền.
Ở lĩnh vực kiểu dáng công nghiệp, luật mở rộng phạm vi bảo hộ sang các sản phẩm phi vật lý như thiết kế số, giao diện số và sản phẩm tồn tại trong môi trường số, nếu đáp ứng khả năng áp dụng công nghiệp. Đây là bước điều chỉnh cần thiết trong bối cảnh giá trị kinh tế ngày càng nằm ở thiết kế và trải nghiệm số, chứ không chỉ ở sản phẩm hữu hình.
Luật cũng đặt ra cơ chế xử lý xung đột quyền sở hữu trí tuệ, theo đó quyền phát sinh sau buộc phải chấm dứt thực hiện nếu mâu thuẫn với quyền có trước, trên cơ sở phán quyết của tòa án. Đồng thời, luật khẳng định không được lợi dụng bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ để cản trở việc sử dụng Quốc kỳ, Quốc huy, Quốc ca trên môi trường số.
Từ bảo hộ sang khai thác giá trị: Một bước chuyển chiến lược
Song hành với Luật Sở hữu trí tuệ, việc Quốc hội thông qua Luật Công nghệ cao (sửa đổi) trong cùng ngày cho thấy một bức tranh chính sách thống nhất: coi công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và tài sản trí tuệ là trụ cột cho phát triển dài hạn. Hai đạo luật này, với thời điểm hiệu lực lần lượt từ năm 2026, đặt nền tảng pháp lý cho việc chuyển dịch từ “bảo vệ sáng tạo” sang “khai thác giá trị sáng tạo”.
Trong dài hạn, hiệu quả thực tế của các quy định mới sẽ phụ thuộc vào việc triển khai hệ thống định giá, năng lực của các chủ thể trung gian và mức độ sẵn sàng của thị trường tài chính. Tuy nhiên, về mặt định hướng, Việt Nam đã chính thức bước vào giai đoạn coi quyền sở hữu trí tuệ là một nguồn lực kinh tế chiến lược, thay vì chỉ là công cụ phòng vệ pháp lý. Đây là điều kiện cần để hình thành một nền kinh tế dựa trên tri thức, đổi mới sáng tạo và công nghệ trong thập kỷ tới.
ASL Law là công ty luật độc lập và cung cấp đầy đủ dịch vụ được tín nhiệm cao của Việt Nam gồm các luật sư giàu kinh nghiệm và tài năng. ASL Law được Legal500, Asia Law, WTR và Asia Business Law Journal xếp hạng là Công ty Luật hàng đầu tại Việt Nam. Có trụ sở tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, mục đích chính của ASL LAW là cung cấp lời tư vấn và giải pháp lý thiết thực, hiệu quả và hợp pháp nhất cho khách hàng trong nước và quốc tế. Nếu cần sự trợ giúp, Quý khách hàng có thể gửi email liên hệ tới [email protected].
Liên hệ với công ty Luật ASL LAW để được tư vấn về Luật sở hữu trí tuệ tại Việt Nam và quốc tế.
BÀI VIẾT HỮU ÍCH LIÊN QUAN
